De Leeuw Blog

Kennis en ervaring staan bij ons hoog in het vaandel. Onze medewerkers zijn bovenmatig goed opgeleid en beschikken gezamenlijk over honderden jaren ervaring.

Dit blog is één van de manieren om u te laten delen in die kennis en ervaring. Ervaringen met huizen en verzekeringen vormen een geliefd onderwerp op verjaardagen. En soms is ons vak ingewikkelder dan het lijkt. Er bestaan nogal wat misverstanden over onderwerpen uit ons vak. Ook die misverstanden stellen we hier aan de orde.

De kleine lettertjes (7) - De opzetclausule in uw particuliere aansprakelijkheidsverzekering

shutterstock_33102778 copy

Een particuliere aansprakelijkheidsverzekering dekt schade die u (door uw schuld) aan een ander toebrengt of waarvoor u aansprakelijk bent. Maar wat als de schade nu opzettelijk is veroorzaakt?

1) Van onschuld naar schuld naar opzet

Het verschil tussen opzet en schuld wordt bepaald door de intentie of bedoeling van de dader. Het meest bekende verschil tussen 'schuld' en 'opzet' is vermoedelijk te vinden in ons strafrecht. Bij veel delicten maakt het voor de zwaarte van de straf veel uit of er sprake is geweest was van schuld of van opzet. Een voorbeeld: De straf voor 'dood door schuld' is in ons land maximaal 4 jaar, de straf voor 'dood door opzet' ofwel moord bedraagt maximaal 15 jaar. Binnen het aansprakelijkheidsrecht gaat het niet alleen om het verschil tussen schuld en opzet, er wordt ook onderscheid gemaakt tussen verschillende gradaties van opzet.

2) Verschillende gradaties van opzet

De verschillende gradaties van opzet zijn het meest gemakkelijk uit te leggen aan de hand van een voorbeeld. Stel dat een dader de bedoeling heeft om een slachtoffer met een steen te raken, maar dat het slachtoffer zich samen met een andere persoon achter een etalageruit bevindt. De dader gooit de ruit in en raakt zijn slachtoffer, maar ook de andere persoon. Ten aanzien van het slachtoffer is er sprake van opzet in de meest zuivere vorm, dit wordt dan ook 'zuivere opzet' of  'opzet als oogmerk' genoemd. Het was immers de bedoeling om het slachtoffer met een steen te raken.Waar het de etalageruit aangaat, is er sprake van opzet als zekerheidsbewustzijn. De dader had vooral zijn slachtoffer voor ogen. Maar om die te raken, moest eerst de winkelruit er aan geloven.

Dat ook de andere persoon door de steen of door glasscherven geraakt zal worden, is niet zeker maar wel waarschijnlijk. Dus spreekt men van 'opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn'. De laagste vorm van opzet wordt ´voorwaardelijke opzet´ genoemd. Wie een winkelruit ingooit, accepteert de kans dat een winkelier schade oploopt omdat hij misschien tijdelijk zijn winkel moet sluiten. Dat is niet de bedoeling geweest van het gooien van de steen, maar wie een winkelruit ingooit, kan redelijkerwijs verwachten dat ook de winkelier schade zal lijden.

3) De opzetclausule

in de Aansprakelijkheids Verzekering voor Particulieren (AVP) De aansprakelijkheidsverzekering heeft als doel om ervoor te zorgen dat iemand aan wie u schade toebrengt, deze schade vergoed krijgt. Anderzijds is het niet de bedoeling dat een verzekeraar opdraait voor opzettelijk veroorzaakte schade van de verzekeringnemer. Dat is de reden dat er in de polisvoorwaarden van elke  aansprakelijkheidsverzekering een 'opzetclausule' is opgenomen. Daarbij is het dan nog wel de vraag welke vorm van opzet dan precies wordt uitgesloten in de polisvoorwaarden.

4) De ontwikkeling van de opzetclausule in de aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren

De opzetclausule is tussen 1975 en 2000 een aantal malen gewijzigd en verruimd.

4.1 Tot 1975 : Opzet als oogmerk / zuivere opzet

Tot circa 1975 was de opzetclausule geformuleerd als: ''Uitgesloten is de aansprakelijkheid voor schade welke opzettelijk is veroorzaakt'. Een belangrijke uitspraak over deze clausule werd gedaan door de Hoge Raad in het Bierglas-arrest (Hoge Raad 30 mei 1975, NJ 1976, 572).  Het ging daarbij om een minderjarige jongen die uit een café werd verwijderd en die woedend een bierglas tegen een hek gooide. Glassplinters troffen het oog van een bezoeker, die de vader van de dader aansprakelijk stelde. De aansprakelijkheidsverzekering weigert uit te keren met een beroep op de 'opzetclausule'. De Hoge Raad was van mening dat er geen sprake was geweest is van 'opzet als oogmerk' maar van 'voorwaardelijke opzet'. De jongen gooide het glas opzettelijk, maar hij had de andere bezoeker niet opzettelijk willen raken. De verzekeraar moest uitkeren.

4.2 Tussen 1975 en 2000 : Toevoeging 'opzet als zekerheidsbewustzijn'

Het Bierglas-arrest zette verzekeraars in beweging. En dus werd na 1975 de opzetclausule aangepast als volgt: ‘Uitgesloten is de aansprakelijkheid van een verzekerde voor schade, die voor hem het beoogde of zekere gevolg is van zijn handelen of nalaten'. Het opzetbegrip werd daarmee uitgebreid van 'opzet als oogmerk' naar 'opzet met zekerheidsbewustzijn". Ook over deze clausule heeft de Hoge Raad zich uitgesproken en wel in het arrest Aegon - Van der Linden (Hoge Raad 6 november 1998, NJ 1999, 220). Ook bij dit proces lag de aanleiding van de juridische procedure in een caféruzie. Meneer Van der Linden zag in een café een vrouwelijke bekende en wilde haar in verband met haar verjaardag feliciteren en kussen. Een andere cafébezoeker duwde hem weg, waarna een gevecht ontstond. Van der Linden werd in dat gevecht geslagen en geschopt en raakte als gevolg daarvan aan één oog blind. Aegon, de aansprakelijkheidsverzekeraar van de dader, weigerde de uitkering met een beroep op de opzetclausule. De Hoge Raad veegde de vloer aan met de redenering van Aegon en stelde dat er geen sprake is van opzet omdat niet te bewijzen was dat de dader er van uit had moeten gaan dat Van der Linden door de vechtpartij blind zou kunnen raken.

4.3 Vanaf 2000 : Toevoeging 'opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn

Geïnspireerd door dit arrest gingen de verzekeringsjuristen weer terug naar de juridische tekentafel en formuleerden in 2000 de meest moderne variant van de opzetclausule. De nieuwe tekst: 'Niet gedekt is de aansprakelijkheid van een verzekerde voor schade veroorzaakt door en/of voortvloeiende uit zijn/haar opzettelijk en tegen een persoon of zaak gericht wederrechtelijk handelen'. Dit wordt de 'nieuwe opzetclausule genoemd'.

5) De nieuwe opzetclausule in de praktijk

Bij de 'nieuwe opzetclausule' gaat het veel meer om het gedrag (een glas gooien, iemand mishandelen) dan om het gevolg daarvan. Inmiddels is ook over de nieuwe opzetclausule geprocedeerd.

De rechtbank Rotterdam deed in 2013 uitspraak over een zaak die te maken had met een vechtpartij. Iemand maakt een schoppende beweging naar een ander, waardoor de ander zijn evenwicht verliest, van een glad dak valt en zijn been op drie plaatsen breekt. De aansprakelijkheidsverzekering van de dader weigert de uitkering met een beroep op de 'nieuwe opzetclausule'. Het staat vast dat de dader geprobeerd heeft te schoppen en daarbij de ander wilde raken. Hoewel het niet de opzet van de dader is geweest dat de ander zijn been zou breken, is de val wel een redelijkerwijs te verwachten gevolg van de poging tot schoppen. De verzekeraar wordt door de Rechtbank in het gelijk gesteld.

Het Hof in Amsterdam behandelde in 2013 in hoger beroep een zaak die veel leek op de casus van het Bierglas-arrest. Een 17-jarige vrouw wordt in een café lastig gevallen door een man, waarna een gevecht onstaat. Nadat de vrouw en de man door omstanders uit elkaar zijn gehaald gooit de vrouw een glas naar de man die daardoor oogletsel oploopt.  De vrouw is strafrechtelijk veroordeeld voor mishandeling met zwaar lichamelijk letsel tot gevolg. Verzekeraar ING weigert de schade te vergoeden met een beroep op de opzetclausule. De Rechtbank is het met ING niet eens, het Hof stelt ING echter in hogere beroep in het gelijk.

De rechtbank Amsterdam deed in 2013 een soortgelijke uitspraak. Een minderjarige sticht in groepsverband brand in een verlaten schoolgebouw. De jongens proberen het vuur uit te maken en verlaten het pand. Er ontstaat daarna een uitslaande brand. De aansprakelijkheidsverzekeraar weigert de schade te vergoeden, de vader van de minderjarige stelt zich op het standpunt dat er geen sprake is van opzet omdat de jongens opzettelijk materialen in brand hebben gestoken, maar niet de intentie hadden om een uitslaande brand te veroorzaken. De Rechtbank Amsterdam stelt de verzekeraar in het gelijk. Hoewel de jongens niet de intentie hadden om zoveel schade te veroorzaken. Is de schade wel het gevolg van de opzettelijke brandstichting.

Het Geschillencommissie Financiële Dienstverlening sprak zich in 2014 uit over een kwestie waarbij een minderjarige zoon zijn vriendin wilde schoppen. Hij raakte daarbij echter niet haar, maar een geparkeerde auto. De vader van de dader vergoedt de schade aan de eigenaar van de auto en claimt vervolgens de schade bij zijn aansprakelijkheidsverzekeraar. Deze wijst de claim af met een beroep op de opzetclausule. De geschillencommissie stelt de verzekeraar in het gelijk. Daarbij draait het om het gedrag van de zoon, die zijn vriendin opzettelijke wilde schoppen. Het raken van de auto was niet de bedoeling, maar het was wel redelijkerwijs te verwachten dat de auto geraakt zou kunnen worden. Ook in deze zaak werd de verzekeraar in het gelijk gesteld.

Samengevat

Als u als particulier schade veroorzaakt aan een ander, dan kunt u in normale gevallen een beroep doen op uw aansprakelijkheidsverzekering. Dat is waar deze verzekering voor is bedoeld. De particulier die zelf de narigheid opzoekt, zal zelf voor de daardoor veroorzaakte schade moeten opdraaien. Dat geldt voor opzettelijk veroorzaakte schade, maar ook voor de onbedoelde gevolgen van wangedrag in de richting van de persoon of de eigendommen van anderen.

Andere blogs over de 'kleine lettertjes':

De kleine lettertjes (1) : Inzicht in de opzichtclausule
De kleine lettertjes (2) : De reparatieplicht
De kleine lettertjes (3) : Brandregres Bedrijven
De kleine lettertjes (4) : Gerommel met uw reisverzekering
De kleine lettertjes (5) : De hoge prijs van de laagste autopremie
De kleine lettertjes (6) : Leugentjes lonen niet

 

Vragen & Reacties

Er zijn nog geen vragen of reacties. Wees de eerste die een vraag stelt of een reactie geeft
Gast
vrijdag 18 augustus 2017

Gerelateerde berichten